Wczoraj, czyli 8 maja 2025 r., wybrany został nowy papież. Zawsze, kiedy się to dzieje, głowa Kościoła wybiera dla siebie imię papieskie. Często ma ono znaczenie symboliczne. Jak jest w przypadku Leona XIV? Do kogo chciał nawiązać przez swoją decyzję? Opisuję to w poniższym artykule.
Dlaczego ważnym jest jakie imię przybiera głowa Kościoła?
Jak to bywa podczas interregnum (okresu między śmiercią jednego papieża, a wyborem nowego), ludzie spekulują i niecierpliwie oczekują, kto będzie nowym przywódcą duchowym katolików. Ten temat porusza nie tylko chrześcijan, ale i wszystkich ludzi na świecie. W końcu osoba taka pełni niebywale ważną rolę, a jego głos może oddziaływać na światopogląd milionów.
Teraz, kiedy ten urząd objął Robert Francis Prevost, wszyscy sprawdzają jakim duchownym i człowiekiem był on wcześniej. Może to zdradzać, jaki będzie Kościół pod jego rządami. Jednak istotną wskazówką na ten temat jest także wybrane przez niego imię, co zaznaczyłem już wcześniej. W przypadku kiedy na tronie Piotrowym, przed Leonem XIV było trzynastu innych Leonów, to wydaje się oczywistym, że nowy papież chce pokazać chęć kontynuowania ich dziedzictwa. Wydaje się jednak, że najsławniejszymi z nich, był ten pierwszy i ostatni. Czym oni się zasłużyli?
Leon I – obrońca Rzymu i piewca pokoju
Leo I Magnus, bo tak brzmi jego miano po łacinie, jest świętym zarówno dla katolików, jak i prawosławnych. Chociaż papieżem był w latach 440 do 461, to za niektóre z jego dokonań, zasługuje na szacunek i dziś.
Opisywany okres to czas dość wczesnego chrześcijaństwa, gdzie Kościół musiał bronić tożsamości swojej wiary. W tamtym czasie, istniało wiele sekt i odłamów, które interpretowały Biblię i postać Jezusa w sposób dość kontrowersyjny, a Leon I się temu jednoznacznie sprzeciwiał. Sam miał też duży wpływ na to, jak dziś postrzega się Chrystusa – jako zarówno Boga, jak i człowieka. Za swój wkład w teologię został uhonorowany nawet tytułem Doktora Kościoła. Być może oznacza to, że Leon XIV również chciałby bronić swego rodzaju czystości swojej religii.
Czymś, co może jednak zrobić wrażenie także na wyznawcach innych religii lub ateistach i agnostykach, jest fakt, że dzięki potędze słowa udało mu się powstrzymać rozlew krwi. Zdarzyło się to dwa razy, a najlepiej opisał to chyba papież Benedykt XVI w jednej ze swoich wypowiedzi:
„O jednym ze zdarzeń z życia Leona, utrzymała się największa pamięć. W 452, papież wraz z rzymską delegacją, spotkał się z przywódcą Hunów, Atillą, w Mantui. Udało mu się powstrzymać go przed dalszym prowadzeniem inwazji, przez którą już i tak zniszczył północnowschodnie Włochy. Ocalił w ten sposób pozostałe części półwyspu. To działanie głowy Kościoła zostało zauważone przez ludzi i do dziś jest symbolem jego oddania dla pokoju. Niestety, rezultaty innej papieskiej inicjatywy trzy lata później, nie były tak pozytywne. Mimo to, pozostają one oznaką odwagi, która do dziś nas szokuje. Wiosną 455, Leon nie dał rady powstrzymać Wandali, którzy przebili się przez bramy Rzymu, by przestali plądrować i szturmować niebronione miasto. A jednak, zupełnie bezbronny i otoczony przez innych duchownym, poszedł spotkać się z najeźdcami, by przekonać ich aby skończyli to robić. Dzięki temu Rzym nie został spalony, a Bazylika św. Piotra, Św. Pawła i Św. Jana, do których uciekło wiele mieszkańców miasta, zostały ocalone„.
(tłumaczenie własne). Źródło: vatican.va/content/benedict-xvi/en/audiences/2008/documents/hf_ben-xvi_aud_20080305.html.
W erze brutalnych konfliktów, być może nowy papież chce inspirować się swoim imiennikiem. Sam zresztą wiele mówił o tym, że pokój jest dla niego ważną wartością.
Leon XIII rozumiał, że Kościół musi się zmienić
Drugą postacią, której Amerykanin mógł chcieć oddać hołd, jest Leon XIII. Ten żył akurat w XIX w., a papiestwo sprawował od 1878 do 1903 r. To, co się podkreśla mówiąc o nim jest jego nowoczesność.
Należy wiedzieć, że wtedy na świecie rozwijała się demokracja, a wielu przedstawicieli Kościoła długo krytykowali ten system i zachodzące wtedy przemiany społeczne. Jednocześnie istniał duży wyzysk robotników i pojawiały się nowe propozycje polityczne, aby zmienić tę sytuację. O ile jednak duchowni katoliccy często wskazywali na wady liberalizmu, jak i socjalizmu, tak mało z nich samemu myślało o tym, jak realistycznie można temu zaradzić. Ponadto rozwijała się nauka, a wśród katolików istniała wątpliwość czy nie podważa ona prawd duchowych.
Leon XIII starał się rozwiązywać sprawy przez rozważną dyplomację. Wyrażał poparcie dla parlamentaryzmu i wolności słowa. Cenił też poznanie naukowe i otworzył w 1883 r. Tajne Archiwa Watykanu, dając badaczom dostęp do wcześniej ukrytych pism i aktów wydanych przez Kościół. Napisał wiele encyklik, w tym „Rerum Novarum” (Rzeczy nowe), w których odniósł się do palących kwestii społecznych. Chcąc stanowić alternatywę dla kapitalizmu, jak i ruchów socjalistycznych, pisał o potrzebie zjednoczenia pracowników i kapitalistów. Z jednej strony wspierał prawa pracownicze i związki zawodowe, ale z drugiej mówił o wartości prywatnej własności. Stało się to podstawą Katolickiej Nauki Społecznej i chadecji (chrześcijańskiej demokracji).
Leon XIII, pod tym względem, może trochę przypominał nawet zmarłego niedawno Franciszka. Można spekulować, co dokładniej oznacza to dla pontyfikatu Leona XIV? Czy również będzie on dążył do dalszych reform Kościoła?
Jaki będzie nowy papież?
Zarówno Leon I, jak i Leon XIII byli papieżami, którzy zapisali się wyraźnie na kartach historii. Jeden z powodu zdecydowanej walki z herezją i obrony pokoju, a drugi z powodu nowoczesności i wyjątkowego rozumienia zjawisk społecznych. Nie chcę udawać tutaj, że nie mieli oni swoich skaz, ani że osoby oddalone od religii chrześcijańskiej nie mogą ich krytykować. Mimo to, opisałem ich z pozytywnej strony, ponieważ do niej właśnie zapewne chce nawiązywać Robert Francis Prevost.
To, jakie z cech swoich poprzedników przejmie nowy papież, jest jeszcze zagadką. Dopiero czas pokaże jak będzie. Jak na razie, określa się go jako umiarkowanego i posiadającego wiele podobieństw z Franciszkiem.
Źródła:
- Benedykt XVI, Saint Leo the Great, 2008 w Auli Pawła VI, vatican.va/content/benedict-xvi/en/audiences/2008/documents/hf_ben-xvi_aud_20080305.html, [dostęp: 09.05.2025]
- TVN 24, Pierwsze słowa Leona XIV po wyborze, 2025, tvn24.pl/swiat/nowy-papiez-robert-prevost-wybral-imie-leon-xiv-st8451333, [dostęp: 09.05.2025]
- Wikipedia, Leon XIII, pl.wikipedia.org/wiki/Leon_XIII, [dostęp: 09.05.2025]
- Roger-François-Marie Aubert, Leo XIII, Britannica, 1998, britannica.com/biography/Leo-XIII/additional-info#history, [dostęp: 09.05.2025]
- S. Jones, Robert Francis Prevost: the moderate, good-humoured first US pope, The Guardian, 2025, theguardian.com/world/2025/may/08/robert-francis-prevost-the-moderate-good-humoured-first-american-pope, [dostęp: 09.05.2025]
