21 marca rano, świat obiegła tragiczna wieść – zmarł papież Franciszek. Był głową Kościoła przez ostatnie dwanaście lat. Na jakich kwestiach się skupiał przez ten czas i jakie podjął ważne, rewolucyjne decyzje? Za co był krytykowany i przez kogo? O tym wszystkim możecie dowiedzieć się z poniższego tekstu.
Imię, działalność i „styl” Franciszka
Jorge Mario Bergoglio został papieżem w roku 2013. Było to zdarzenie historyczne, bo pierwszy raz ów urząd piastowała osoba pochodząca z Ameryki Łacińskiej i w ogóle z południowej półkuli Ziemi. Wybrał nowe imię po świętym założycielu zakonu franciszkanów. Ten symboliczny wybór był podyktowany tym, że chciał podkreślić swoją troskę o biednych ludzi, jak i o przyrodę, wobec zmian klimatycznych. Jego papieska dewiza brzmiała: Spojrzał z miłosierdziem i wybrał (z łaciny Miserando atque eligendo).
Wieczoru, którego został wybrany, zamiast papieską limuzyną, pojechał autobusem z innymi kardynałami. Nocował w hotelu i nalegał, by mógł zapłacić za swój pobyt. Prosił Argentyńczyków, by zamiast ci odwiedzali go w Rzymie, oddali pieniądze biednym. Był pierwszym papieżem od czasu Piusa X, który żył poza Pałacem Apostolskim. Malował się jego obraz jako osoby skromnej.
Przez całość trwania pontyfikatu odwiedził wiele krajów, napisał kilka encyklik i zasłynął z odważnych stwierdzeń. Często faktycznie okazywał ludziom zrozumienie, miłość i tolerancję. Niemniej szereg jego decyzji było krytykowanych, zarówno przez bardziej tradycyjnych katolików, jak i zwolenników reform. Ostatnie miesiące swojego życia spędził głównie w szpitalu Gemelli w Rzymie, borykając się z zapalaniem płuc. Teraz, kiedy zmarł, jest to czas, aby jeszcze raz spojrzeć na to jakim był papieżem – z szacunkiem, ale nie ukrywając wad.
Spojrzenie argentyńskiego papieża na ekonomię i klimat
Franciszek nie ukrywał tego, że nie podobało mu się to, jak obecnie ludzkość traktuje przyrodę. Chciał, abyśmy jako ludzie przykładali większą wagę do ochrony środowiska. Wymieńmy jednak kilka jego poglądów, aby pokazać, że nie były to jedynie uogólnione frazesy. Uznawał fakt, że następują zmiany klimatu i że to wina człowieka. Krytykował wycinanie lasów dla korzyści. Zwracał uwagę na to, że koniecznym jest, abyśmy zaprzestali używać paliw kopalnianych jako głównych źródeł energii.
Mówił też o konieczności zadbania o biednych ludzi. Chociaż uznawał, że kapitalizm powinien istnieć, wskazywał na potrzebę przeprowadzenia reform w jego obrębie. W związku z pandemią COVID-19 wspominał nawet o podstawowym dochodzie gwarantowanym! Przyjmował do Watykanu przedstawicieli tzw. teologii wyzwolenia – czyli nurtu katolicyzmu, który łączył wiarę chrześcijańską z lewicowym aktywizmem. Tutaj widać różnicę między nim, a np. Janem Pawłem II, który jednoznacznie i zdecydowanie potępiał tę interpretację chrześcijaństwa. Już tutaj uwypukla się też to, za co m.in. Bergoglio był krytykowany – sprzyjanie lewicy. Zresztą nieraz też, całkiem otwarcie, krytykował prawicowych populistów takich jak Donald Trump.
Kościół za Franciszka wobec problemów kobiet, osób LBGT+ i osób niewierzących
Franciszek starał się być liderem Kościoła, który nie wyklucza. Dlatego właśnie interesującym zagadnieniem jest jego nastawienie wobec kobiet w duchowieństwie, osób homoseksualnych i transpłciowych, ateistów i przedstawicieli innych wyznań.
Pozwolił on kobietom być członkiniami dykasterii w Rzymskiej Kurii. Na jednej Synodzie zapewnił zgromadzonym kobietom możliwość zagłosowania. Publicystycznie też mówił o tym, jak są potrzebne Kościołowi. Mimo tego, wskazywał że święcenia kapłańskie są zarezerwowane dla mężczyzn i że nie chce tego zmieniać.
O mniejszościach seksualnych mówił zawsze, że należy je szanować. Sprzeciwiał się tym, że homoseksualizm podlega karom w pewnych państwach. Ponadto wspierał wprowadzenie możliwości zawierania związków partnerskich przez gejów. Zasłynął z wypowiedzi: „(…) Kim jestem, aby oceniać gejów?”. To postępowa strona Franciszka. Warto jednak wiedzieć, że mówił także o tym, że małżeństwo jest to zawsze związek kobiety i mężczyzny. Jeszcze jako arcybiskup Buenos Aires sprzeciwiał się w 2013r. legalizacji małżeństw jednopłciowych. Twierdził, że osoby z takimi tendencjami nie powinny być duchownymi. Kiedyś powiedział też, że chociaż posiadanie homoseksualnych skłonności nie jest grzechem, tak idące za tym czyny już tak. Pozostawiam czytelnikowi, żeby sam stwierdził, czy jest to krok naprzód, czy może jednak wciąż utrzymywanie dyskryminującej retoryki Kościoła.
Lider katolików zszokował też wielu mówiąc o tym, że ateiści mogą iść do nieba. Podpisał też dokument, według którego wielość i różnorodność religii to wynik mądrości Boga. Konserwatywni duchowni byli zdziwieni i nie spodobało im się to.
Bergoglio na arenie międzynarodowej
Innym, istotnym aspektem „kadencji” Argentyńczyka były jego działania i wypowiedzi, dotyczące polityki międzynarodowej. Ogólnie można powiedzieć, że wielokrotnie podkreślał konieczność dążenia do pokoju i zacieśniania więzów między narodami. Niestety i tutaj miał on swoje „wpadki”. Wobec ludobójstw i zbrodni wojennych starał się przejawiać jednoznaczny sprzeciw. Potępiał politykę Chin wobec Ujgurów, Izraela wobec Palestyńczyków i bombardowanie miast ukraińskich przez Putina. Jednocześnie zachowywał szacunek wobec Chińczyków, Żydów czy Rosjan.
Odnośnie tych ostatnich jednak, stwierdził, że wojna na Ukrainie może być wynikiem prowokacji „szczekającego u bram Rosji NATO”. Przez te słowa dużo stracił w oczach Ukraińców. Długo też nie potrafił przyznać, że to Vladimir Putin jest odpowiedzialny za wojnę. Dlaczego tak postępował? Prawdopodobnie nie wynikało to ze złych intencji, ale jego naiwnego postrzegania Zachodu jako zawsze przejawiającego imperialistyczne zakusy – być może przez background, z którego się wywodził.
Głowa Kościoła mówiła też, że istotnym jest, aby państwa przyjmowały do siebie migrantów i pomagały im. Franciszek otwarcie krytykował np. decyzję Trumpa o deportacji mniejszości nielegalnie przebywających w Stanach, podjętą krótko po jego ponownym wybraniu.
Przemiany wewnątrz Kościoła
Ten dwieście-sześćdziesiąty-szósty papież wprowadził też reformy samego Kościoła. Obniżył wynagrodzenia dla duchownych, jednocześnie wydając więcej na cele charytatywne. Powołał też Komisję, która miała zbadać działanie tzw. Banku Watykanu, czyli Instytutu Dzieł Religijnych i zapobiec praniu pieniędzy.
Jak każdy papież, miał też wpływ na kształt Kolegium Kardynałów. Pojawiło się w nim więcej Azjatów i Afrykańczyków. Wielu z nich przejawia ideologiczną zgodność z nim samym, co zarzucano Franciszkowi.
Bergoglio zajął się też na poważnie sprawami przemocy seksualnej wobec dzieci i nie tylko. Na przestrzeni lat, odsunięto od pełnienia funkcji duchownych setki księży pedofili. W 2015 bronił biskupa Juana Barrosa wobec zarzutów o pedofilię, ale w 2018 przyznał, że popełnił poważne błędy. Wszczął też wtedy śledztwo, na skutek którego trzech biskupów zostało pozbawionych swych stanowisk. Jednocześnie np. jeszcze jako kardynał w 2010 uczestniczył w komisji, która wysunęła wniosek, że ofiary księdza Grassiego kłamały. A jednak w 2017 roku został on skazany przez władze argentyńskie na karę pozbawienia wolności. Trudno powiedzieć czy to niedopatrzenie, czy celowe zagranie. Mimo wszystko jednak, ogólne działania przywódcy Kościoła w tej sferze, trzeba uznać za krok w dobrą stronę.
Co dalej z KK?
Franciszek nie był doskonały, ale wprowadził wiele ważnych zmian. Zależnie od przejawianych poglądów politycznych i religijnych, można je oceniać negatywnie lub pozytywnie. Nie było mu z pewnością po drodze z tradycjonalistami, a niektórzy progresywiści zawiedli się na nim. Przez ostatnie lata Kościół Katolicki się zmienił, ale dopiero w przyszłości okaże się czy na trwałe i co będzie się działo dalej.
Źródła:
- P. Pullella, C. Hornby, Pope Francis wants Church to be poor, and for the poor, „Reuters”, reuters.com/article/us-pope-poor-idUSBRE92F05P20130316/, [dostęp: 22.04.2025]
- Pope scraps Vatican staff bonuses, directs money to charity, „UPI”, upi.com/Top_News/World-News/2013/04/19/Pope-scraps-Vatican-staff-bonuses-directs-money-to-charity/UPI-14541366354800/, [dostęp: 22.04.2025]
- L. Davies, Vatican bank faces review by Pope Francis commission, „The Guardian”, theguardian.com/world/2013/jun/26/vatican-bank-pope-francis-commission, [dostęp: 22.04.2025]
- J. Horowitz, E. Povoledo, Pope Gives Women a Vote in Influential Meeting of Bishops, „The New York Times”, nytimes.com/2023/04/26/world/europe/pope-women-vote-bishops-meeting.html, [dostęp: 22.04.2025]
- Pope Francis calls for civil union law for same-sex couples, in shift from Vatican stance, „Catholic News Agency”, catholicnewsagency.com/news/46295/pope-francis-calls-for-civil-union-law-for-same-sex-couples-in-shift-from-vatican-stance, [dostęp: 22.04.2025]
- I. San Martin, Pope Francis says homosexual tendencies are ‘not a sin’, „Crux”, cruxnow.com/vatican/2019/04/pope-francis-says-homosexual-tendencies-are-not-a-sin, [dostęp: 22.04.2025]
- Gay people should not join Catholic clergy, Pope Francis says, „The Guardian”, theguardian.com/world/2018/dec/02/gay-people-should-not-join-catholic-clergy-pope-francis-says, [dostęp: 22.04.2025]
- B. Chappell, Pope Francis Accepts Resignation Of Bishop Juan Barros Over Chilean Abuse Scandal, „NPR”, npr.org/2018/06/11/618825779/pope-francis-accepts-resignations-of-3-bishops-over-chilean-abuse-scandal, [dostęp: 22.04.2025]
- Pope’s role in study of Argentine sex abuse case draws fire, „Crux”, https://web.archive.org/web/20190329224858/https://cruxnow.com/global-church/2018/09/18/popes-role-in-study-of-argentine-sex-abuse-case-draws-fire/, [dostęp: 22.04.2025]
- P. Pullella, Pope condemns 'relentless’ bombing of Ukrainian cities, „Reuters”, reuters.com/world/europe/pope-francis-condemns-relentless-bombings-ukrainian-cities-2022-10-12/, [dostęp: 22.04.2025]
- A. Giuffrida, Pope Francis says Ukraine war was ‘perhaps somehow provoked’, „The Guardian”, theguardian.com/world/2022/jun/14/pope-francis-ukraine-war-provoked-russian-troops, [dostęp: 22.04.2025]
- China dismisses Pope Francis’s comments about persecution of Uighurs, „The Guardian”, theguardian.com/world/2020/nov/25/china-dismisses-pope-franciss-comments-about-persecution-of-uighurs, [dostęp: 22.04.2025]
- Pope Francis suggests international study into possible genocide in Gaza, „Reuters”, reuters.com/world/middle-east/pope-francis-suggests-international-study-into-possible-genocide-gaza-2024-11-17, [dostęp: 22.04.2025]
- M. Farrow, Pope Francis signs peace declaration on ‘Human Fraternity’ with Grand Imam, „Catholic News Agency”, catholicnewsagency.com/news/40483/pope-francis-signs-peace-declaration-on-human-fraternity-with-grand-imam, [dostęp: 22.04.2025]
- I. Burton, Pope Francis’s Radical Environmentalism, „The Atlantic”, theatlantic.com/international/archive/2014/07/pope-franciss-radical-rethinking-of-environmentalism/374300/, [dostęp: 22.04.2025]
- K.S. Piwocki, Papież Franciszek rehabilituje teologię wyzwolenia, „Racjonalista”, racjonalista.pl/kk.php/s,9736, [dostęp: 22.04.2025]
- L. de Chirico, 149. Do Atheists Go to Heaven? Pope Francis Says Yes, „Vatican Files”, vaticanfiles.org/en/2018/05/149-atheists-go-heaven-pope-francis-says-yes/, [dostęp: 22.04.2025]
- B. Weir, Why some conservatives see Pope Francis as a threat, „CNN”, edition.cnn.com/2018/03/13/world/pope-francis-at-five-years-bill-weir/index.html, [dostęp: 22.04.2025]
